Emekli Maaşı Haczedilebilir Mi? 2026 Güncel Durum
“EMEKLİ MAAŞI HACZEDİLEBİLİR Mİ?”, “Emekli aylığına haciz konur mu?”, “Banka emekli maaşına bloke koyabilir mi?” ve “Hangi borçlarda emekli maaşına haciz uygulanır?” gibi sorular, emekliler tarafından en sık araştırılan hukuki konular arasında yer almaktadır.
Uygulamada emekli maaşına haciz yasağı kural olmakla birlikte, mevzuattaki istisnalar, Yargıtay içtihatları ve özellikle banka kredi sözleşmeleri nedeniyle farklı sonuçlar ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu yazıda, Türk Hukuku çerçevesinde emekli maaşlarının haczedilmezliği ilkesi, yasal dayanakları ve temel gerekçeleri avukat gözüyle açıklanmaktadır.
Emekli Maaşına Haciz Konulmasının Hukuki Dayanağı Var Mıdır?
İcra ve iflas hukukunun temel ilkelerinden biri olan haczedilmezlik, borçlunun insan onuruna yaraşır bir yaşam sürdürebilmesini güvence altına almayı amaçlar. Devlet, borçlunun asgari geçim düzeyini korumakla yükümlüdür.
Emekli maaşı; aktif çalışma yaşamı sona eren bireylere, sosyal güvenlik sistemi kapsamında bağlanan ve çoğu zaman tek ve sürekli gelir kaynağı niteliği taşıyan bir ödemedir. Bu gelir, emeklinin barınma, beslenme, sağlık ve zorunlu yaşam giderlerini karşılamaya yöneliktir.
Bu yönüyle emekli aylığı; ticari kazanç, kira geliri, faiz geliri veya serbest meslek kazancı gibi gelirlerden ayrılmaktadır. Emekli maaşı bir kazanç değil, sosyal güvenlikten kaynaklanan yaşam desteğidir. Kanun koyucu da bu ayrımı esas alarak emekli maaşlarını özel bir koruma altına almıştır.
Emekli Maaşlarının Haczedilemezliği Hangi Kanuna Dayanır?
Emekli maaşlarının haczedilemeyeceğine ilişkin temel düzenleme, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesinde yer almaktadır. Bu hükme göre:
- Emekli aylıkları kural olarak haczedilemez.
- Sadece nafaka borçları ve SGK’ya olan prim borçları istisna teşkil eder.
- Emeklinin açık ve geçerli muvafakati olmaksızın emekli maaşı üzerine haciz uygulanamaz.
- İcra müdürlükleri, muvafakat bulunmayan haciz taleplerini resen reddetmek zorundadır.
Bu açık yasal düzenleme karşısında, “EMEKLİ MAAŞI HACZEDİLEBİLİR Mİ?” sorusuna verilecek temel cevap şudur:
Emekli maaşı kural olarak haczedilemez; ancak kanunda açıkça belirtilen sınırlı istisnalar mevcuttur.
Sonuç ve Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
Uygulamada bankalar tarafından emekli maaşına bloke konulması, kredi sözleşmelerine dayalı muvafakatler veya maaş hesaba yattıktan sonra yapılan kesintiler sıklıkla hukuka aykırılık iddialarına konu olmaktadır. Bu tür durumlarda, icra dosyasının, sözleşme hükümlerinin ve Yargıtay kararlarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Her ne kadar kanun emekliyi korumayı amaçlasa da, somut olayın özelliklerine göre hak kaybı yaşanmaması adına hukuki destek alınması büyük önem taşımaktadır.
2. Emekli Maaşı Haczinin İstisnaları Nelerdir?
Türk Hukuku’nda emekli maaşlarının haczedilemeyeceği kuralı genel ve temel bir ilke olmakla birlikte, bu koruma mutlak değildir. Kanun koyucu, bazı alacak türlerini sosyal ve kamusal önemleri nedeniyle haczedilmezlik kuralının dışında bırakmıştır. Bu istisnalar, hem alacaklının korunmasını hem de kamu düzeninin devamını sağlamayı amaçlamaktadır.
Bu nedenle “EMEKLİ MAAŞI HACZEDİLEBİLİR Mİ?” sorusuna verilecek cevap, borcun niteliğine göre değişiklik göstermektedir.
2.1. Nafaka Borçları Nedeniyle Emekli Maaşına Haciz
Nafaka borcu; eşe, çocuğa veya bakmakla yükümlü olunan diğer yakınlara karşı yerine getirilmesi gereken, kişisel ve sosyal yönü ağır basan bir borç türüdür. Nafaka alacakları, doğrudan geçim ve bakım hakkına ilişkin olduğundan, kanun koyucu tarafından özel olarak korunmuştur.
Bu sebeple 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesinde, emekli maaşlarının haczedilemezliği düzenlenirken nafaka borçları açıkça istisna tutulmuştur. Buna göre:
- Nafaka alacağı için emekli maaşına haciz konulabilir.
- Bu haciz işlemi hukuka uygundur.
- Borçlunun hacze itiraz etme veya haczedilmezlik iddiasında bulunma hakkı yoktur.
Dolayısıyla nafaka alacakları söz konusu olduğunda, emekli maaşının korunmasından bahsetmek mümkün değildir.
2.2. SGK Prim Borçları Nedeniyle Emekli Maaşına Haciz
Emekli maaşına haciz uygulanabilen bir diğer istisna, Sosyal Güvenlik Kurumu’na olan prim borçlarıdır. 5510 sayılı Kanun’un 88. maddesi kapsamında takip ve tahsili gereken bu alacaklar, kamu alacağı niteliği taşır.
Kanun’un 93. maddesinde yer alan “88 inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar” ibaresiyle, SGK prim borçları açıkça haczedilmezlik kapsamı dışında bırakılmıştır. Bu doğrultuda:
- SGK, prim borçları nedeniyle emekli maaşına haciz koyabilir.
- Ancak haciz, borçlunun yaşamını sürdüremeyecek hale getirecek ölçüde olamaz.
- Uygulamada genellikle maaşın ¼’ü oranında kesinti yapılmaktadır.
Her ne kadar bu oran kanunda açıkça belirtilmemiş olsa da, Yargıtay kararlarında kamu alacakları bakımından dahi ölçülülük ilkesinin gözetilmesi gerektiği kabul edilmektedir.
2.3. Rıza (Muvafakat) Nedeniyle Emekli Maaşına Haciz
Emekli maaşına haciz uygulanmasının bir diğer istisnası, borçlunun açık ve geçerli rıza beyanıdır. Kanun koyucu, emeklinin serbest iradesiyle maaşından belirli bir tutarın kesilmesini kabul etmesi halinde, bu muvafakati hukuken geçerli saymıştır.
Ancak rıza beyanının geçerli kabul edilebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Yazılı ve açık şekilde verilmiş olması,
- Serbest iradeye dayanması,
- Belirli bir borca ve belirli bir kesinti oranına ilişkin olması.
Bu unsurları taşımayan muvafakatler, hukuki sonuç doğurmaz ve yapılan kesintiler kanuna aykırı haciz niteliği taşır.
Banka ve İcra Daireleri Tarafından Alınan Rızaların Geçerliliği
Uygulamada bankalar veya icra daireleri tarafından, emeklilere standart formlar imzalatılarak maaş kesintisine “rıza” alındığı sıkça görülmektedir. Ancak bu beyanların önemli bir kısmı:
- İcra tehdidi altında,
- Kredi kullandırılmasının şartı olarak,
- Banka tarafından dayatma yoluyla
alınmaktadır.
Haczedilmezlik ilkesinin temel amacı, emeklinin asgari geçim güvencesini korumaktır. Bu nedenle baskı, tehdit, yanılma veya zorunluluk altında verilen rıza beyanları, irade fesadı nedeniyle hukuken geçersizdir.
Yargıtay uygulamasında da, kredi sözleşmesi içerisine konulan genel muvafakat hükümleri veya icra dairelerinde matbu şekilde alınan rızalar, çoğu durumda geçerli kabul edilmemektedir.
Bu tür bir kesintiyle karşılaşan borçlu, İcra Mahkemesi’ne şikâyet yoluna başvurarak emekli maaşına konulan haczin kaldırılmasını talep edebilir.
3. Emekli Maaşının Banka Hesabına Yatırılması ve Haciz Sorunu
Maaş Hesabı ile Diğer Gelirlerin Aynı Hesapta Bulunmasının Sonuçları
Emekli aylıkları, kural olarak emeklinin adına açılan banka hesabına düzenli şekilde yatırılmaktadır. Ancak uygulamada, bu hesaplara zaman içinde kira geliri, faiz kazancı, ticari ödeme veya üçüncü kişilerden transferler gibi farklı kaynaklardan para girişleri yapılabildiği görülmektedir.
Bu durum, banka ve icra daireleri nezdinde hesabın “karma hesap” olarak değerlendirilmesine yol açmakta; haciz veya bloke işlemleri sırasında hesabın tamamı üzerinde tasarrufta bulunulabilmektedir. Oysa hukuken haczedilmezlik koruması yalnızca emekli maaşından kaynaklanan tutar için geçerlidir.
Bu nedenle emeklinin temel geçim kaynağının zarar görmemesi adına, emekli maaşının yatırıldığı hesabın yalnızca maaş ödemelerine özgülenmesi, diğer gelirlerin ayrı bir hesapta tutulması büyük önem taşır. Aksi hâlde, emekli maaşının haczedilmez olduğunun ispatı güçleşmekte ve hukuka aykırı blokeler fiilen uygulanabilmektedir.
Maaş Hesaba Yattıktan Sonra Haczedilebilir Hale Gelir mi?
Uzun yıllar tartışma konusu olan bir diğer husus, emekli maaşının banka hesabına yatırıldıktan sonra haczedilmezlik niteliğini kaybedip kaybetmediğidir. Eski bazı yargı kararlarında, maaşın uzun süre çekilmemesi hâlinde “tasarruf edilen para” niteliği kazandığı yönünde görüşler bulunmaktaydı.
Ancak güncel Yargıtay içtihatları, bu yaklaşımı terk etmiştir. Yüksek Mahkeme’ye göre; emekli maaşının hesaba yatırılması, onun sosyal güvenlikten kaynaklanan niteliğini ortadan kaldırmaz. Paranın kaynağı açıkça emekli aylığı olduğu sürece, haczedilmezlik koruması devam eder.
Bu doğrultuda:
- Hesaptaki paranın emekli maaşından kaynaklandığı anlaşılabiliyorsa,
- Bu tutar üzerine haciz veya bloke konulamaz,
- Aksi yöndeki işlemler, İcra Mahkemesi’ne yapılacak şikâyetle kaldırılabilir.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
- Emekli maaşı hesabı, yalnızca maaş ödemeleri için kullanılmalıdır.
- Banka, maaşa uyguladığı bloke veya kesintinin hukuki dayanağını açıklamakla yükümlüdür.
- Borçlu, hesap hareketleriyle paranın kaynağının emekli maaşı olduğunu belgeleyebilir.
- Maaşın tamamının hesaba yatmış olması, haczedilmezlik korumasını ortadan kaldırmaz.
4. Emekli İkramiyesi Haczedilebilir mi?
4.1. Emekli İkramiyesinin Hukuki Niteliği
Emekli ikramiyesi; özellikle kamu görevlileri ve 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu kapsamındaki sigortalılar açısından, emeklilik hakkı kazanıldığında bir defaya mahsus yapılan toplu ödemedir. Bu ödeme, geçmiş hizmet süresinin karşılığı olup, yaşlılık ödeneği niteliği taşır.
Her ne kadar emekli aylığından farklı olarak tek seferlik olsa da, emekli ikramiyesi de sosyal güvenlik sistemi kapsamında kazanılan bir haktır. Bu nedenle doktrinde ve yargı kararlarında, emekli ikramiyesinin de emeklinin geçim güvencesiyle bağlantılı olduğu kabul edilmektedir.
4.2. Emekli İkramiyesi Hacizden Korunur mu?
5510 sayılı Kanun’un 93. maddesinde açıkça “ikramiye” ibaresi yer almasa da, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre emekli ikramiyesi de haczedilmezlik korumasından yararlanır.
Buna göre:
- Nafaka borçları,
- SGK prim borçları,
- Borçlunun açık ve geçerli rızası
dışında, emekli ikramiyesinin haczi mümkün değildir.
Sonuç olarak emekli ikramiyesi, hukuki koruma bakımından emekli maaşıyla aynı statüde değerlendirilmekte; yalnızca kanunda öngörülen istisnai hâllerde hacze konu olabilmektedir.
5. Emekli Maaşına Konulan Hacze Karşı Başvuru Yolları
“EMEKLİ MAAŞI HACZEDİLEBİLİR Mİ?” sorusu kadar önemli bir diğer husus da, hukuka aykırı haciz veya bloke işlemlerine karşı hangi yolların izlenebileceğidir.
5.1. Banka Blokelerinin BDDK’ya Şikâyeti
Uygulamada bankalar, emeklinin kredi veya kredi kartı borcu nedeniyle maaş hesabı üzerinde otomatik mahsup, bloke veya kesinti işlemleri uygulayabilmektedir. Ancak borçlunun açık ve özgür iradesine dayanan yazılı bir muvafakati yoksa, bu işlemler kanuna aykırıdır.
5510 sayılı Kanun m.93, yalnızca icra daireleri için değil, bankalar açısından da bağlayıcı ve emredici niteliktedir. Bu nedenle bankaların hukuka aykırı uygulamaları, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun denetim alanına girer.
Borçlu, BDDK’nın resmî internet sitesi üzerinden çevrim içi başvuru yaparak:
- Hukuka aykırı bloke işleminin incelenmesini,
- Gerekli idari yaptırımların uygulanmasını
talep edebilir.
5.2. Yargı Yoluyla İtiraz
5.2.1. İcra Mahkemesi’ne Şikâyet (İİK m.16)
Haciz işlemi icra dairesi tarafından yapılmışsa, borçlu 7 gün içinde İcra Mahkemesi’ne şikâyet yoluna başvurabilir. Mahkeme, 5510 sayılı Kanun m.93 kapsamında emekli maaşının haczedilmezliğini değerlendirerek haczin kaldırılmasına karar verebilir.
Bu yol, uygulamada en hızlı ve etkili çözüm yöntemlerinden biridir.
5.2.2. Genel Mahkemelerde Dava Açılması
Eğer haciz veya bloke işlemi icra takibine dayanmaksızın, doğrudan banka tarafından uygulanmışsa; olayın niteliğine göre Asliye Hukuk Mahkemesi veya Tüketici Mahkemesi nezdinde dava açılabilir.
Bu davalarda:
- Hukuka aykırı blokajın kaldırılması,
- Kesilen tutarların iadesi,
- Şartları varsa maddi ve manevi tazminat
talep edilebilir. Gerekli hâllerde ihtiyati tedbir yoluyla bloke işleminin derhâl durdurulması da mümkündür.
ÖRNEK DİLEKÇE
(Emekli Maaşına Konulan Haczin Kaldırılması Talebi)
T.C. …………….. İCRA HUKUK MAHKEMESİ
SAYIN HÂKİMLİĞİ’NE
ŞİKÂYET EDEN (BORÇLU)
Adı Soyadı : …………………………………
T.C. Kimlik No : ……………………………
Adres : …………………………………………
ALACAKLI
Adı / Unvanı : …………………………………
Adres : …………………………………………
İCRA DOSYA NO …………….. İcra Dairesi …./…. E.
KONU
Emekli maaşıma konulan hukuka aykırı haczin, İİK m.16 kapsamında şikâyet yoluyla kaldırılması talebimden ibarettir.
AÇIKLAMALAR
- Şikâyet eden borçlu olarak, Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan emekli bulunmaktayım. Uzun yıllar çalışmam neticesinde bağlanan emekli aylığı, halihazırda tek ve düzenli geçim kaynağımdır. Emekli maaşım dışında başkaca bir gelirimin bulunmadığını özellikle belirtirim.
- …………. İcra Dairesi’nin yukarıda numarası belirtilen dosyası kapsamında, …………… Bankası nezdinde bulunan ve yalnızca emekli maaşımın yatırıldığı banka hesabıma haciz konulduğunu öğrenmiş bulunmaktayım. Anılan haciz nedeniyle maaşımın tamamı veya bir kısmı banka tarafından bloke edilmekte olup, bu durum asgari geçimimi doğrudan ve ağır şekilde etkilemektedir.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesi uyarınca; emekli maaşları nafaka borçları dışında haczedilemez. Emekli maaşımın haczedilmesine ilişkin açık, yazılı ve özgür irademe dayanan herhangi bir muvafakatim bulunmamaktadır.
- Buna rağmen, emekli maaşıma haciz uygulanması, kanunun emredici hükmüne açıkça aykırıdır. İcra dairesi tarafından tesis edilen bu işlem, haczedilmezlik ilkesinin ihlali niteliğinde olup, İcra ve İflas Kanunu’nun 16. maddesi uyarınca şikâyet yoluyla kaldırılması gerekmektedir.
- Açıklanan nedenlerle, emekli maaşım üzerine konulan haczin kaldırılması ve bu kapsamda uygulanan tüm bloke ve kesintilerin iptali zorunluluğu doğmuştur.
HUKUKİ NEDENLER
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.93,
İcra ve İflas Kanunu m.16,
ilgili sair mevzuat ve yerleşik Yargıtay içtihatları.
DELİLLER
- SGK emeklilik kaydı
- Banka hesap dökümleri
- İcra dosyası
- Her türlü yasal delil
SONUÇ VE TALEP
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle;
- Emekli maaşım üzerine konulan hukuka aykırı haczin şikâyet yoluyla KALDIRILMASINA,
- Banka ve/veya icra dairesi tarafından uygulanan blokaj ve kesinti işlemlerinin iptaline,
- Yargılama giderlerinin karşı tarafa yükletilmesine
karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. Tarih: …./…./……
Şikâyet Eden (Borçlu)
Adı Soyadı
İmza
AKLINIZA TAKILAN SORULARI SORABİLİRSİNİZ
